4.jpg
5.jpg
6.jpg
7.jpg
8.jpg
Έκθεση

Ελληνικό περίπτερο στην 58η Διεθνή Έκθεση Τέχνης ― La Biennale di Venezia

 

Οι καλλιτέχνες Ζάφος Ξαγοράρης, Εύα Στεφανή και Πάνος Χαραλάμπους

εκπροσωπούν την Ελλάδα με την έκθεση Mr. Stigl

σε επιμέλεια Κατερίνας Τσέλου

11 Μαΐου ― 24 Νοεμβρίου 2019

Giardini, Βενετία

 

Πώς προσεγγίζει κανείς ένα εθνικό περίπτερο την εποχή που η ρευστότητα των εθνικών ταυτοτήτων, οι ταχείες μετατοπίσεις και αλλαγές, η ιδέα του ίδιου του έθνους-κράτους όπως τη γνωρίζουμε τίθεται υπό αμφισβήτηση – και ταυτόχρονα ισχυροποιείται σε ακραίες εκδοχές;

 

Ο Mr. Stigl, που δανείζει το όνομά του στον τίτλο της έκθεσης στο ελληνικό περίπτερο στη Βενετία, είναι αποτέλεσμα μιας παρανόησης, ένα ιστορικό παράδοξο, ένας φανταστικός ήρωας μιας άγνωστης, περιφερειακής ιστορίας, ο οποίος με ποιητικό τρόπο μάς μεταφέρει στις παρυφές της επίσημης ιστορίας, αλλά και της ίδιας της πραγματικότητας.

 

Επενδύοντας τον εσωτερικό και εξωτερικό χώρο του περιπτέρου με εγκαταστάσεις, εικόνες και ήχους, οι τρεις καλλιτέχνες αναδεικνύουν διαφορετικές πλευρές του πολιτικού, ιδιωτικού και κοινωνικού μας βίου. Στο περιβάλλον που δημιουργούν η μετατόπιση από τις μεγάλες αφηγήσεις προς τις προσωπικές ιστορίες είναι διαρκής. Άγνωστες (ή λιγότερες γνωστές) λεπτομέρειες αναδύονται για να ανατρέψουν με παιγνιώδη τρόπο τις επίσημες εκδοχές της ιστορίας.

 

Τι παραφράζει η ιστορία και τι αποκρύπτει;

 

Ο Ζάφος Ξαγοράρης αλλοιώνει την αρχιτεκτονική του ελληνικού περιπτέρου τοποθετώντας στην είσοδο την ανακατασκευή της πύλης του στρατοπέδου της Μακρονήσου. Η εγκατάσταση Παραχώρηση μας μεταφέρει στο 1948, συνδέοντας την ιστορία της Ελλάδας –πιο συγκεκριμένα τα ταραγμένα χρόνια του Εμφυλίου και τους τόπους εξορίας– με το κίνημα του μοντερνισμού και την Peggy Guggenheim. Εκείνη τη χρονιά το ελληνικό περίπτερο παραχωρήθηκε στην Αμερικανίδα συλλέκτρια ώστε να δείξει για πρώτη φορά στην Ευρώπη τη συλλογή των έργων της, αλλάζοντας ουσιαστικά την ιστορία της Μπιενάλε. Την ίδια στιγμή που η έκθεση εγκαινιαζόταν στη Βενετία, στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Μακρονήσου εκτοπισμένοι στρατιώτες και πολίτες υποχρεώνονταν να κατασκευάσουν αντίγραφα αρχαιοελληνικών ναών, στο πλαίσιο μιας συνολικής πολιτικής και πολιτισμικής «αναμόρφωσης». Στο εσωτερικό του περιπτέρου η τρισδιάστατη απεικόνιση ενός υβριδικού διπλού κτιρίου συνδέει αρχιτεκτονικά το ελληνικό περίπτερο με τα έργα που αναγκάστηκαν να κατασκευάσουν οι εξόριστοι αγωνιστές – σαν να είναι το αποτέλεσμα που προέκυψε από τη σύγκρουση δύο αντιφατικών πλευρών της ίδιας εποχής∙ μιας περιόδου που καθόρισε τη μνήμη του τόπου και τις ιστορίες των ανθρώπων που έζησαν τόσο μακριά ο ένας από τον άλλον.

 

Η Εύα Στεφανή προσεγγίζει διαφορετικά την έννοια της δημόσιας ιστορίας, παραθέτοντας πολλές μικρές αφηγήσεις που παραδοσιακά βρίσκονται στις παρυφές της, ακριβώς επειδή θεωρούνται ασήμαντες. Το νέο της έργο Μόνο άνδρες εισβάλλει στην καθημερινότητα μιας σειράς μεσήλικων ανδρών. Σαν μικρά διηγήματα, «οι ιστορίες αυτές του ελαχίστου» κινούνται μεταξύ του ρεαλισμού και του παράδοξου και σκιαγραφούν έναν κόσμο ανδρών διαφορετικό, αντιηρωικό, μακριά από τη στερεοτυπική αρρενωπή απεικόνιση. Δεν έχει σημασία από πού προέρχονται: αν πρόκειται για έναν ποιητή, τον ιδιοκτήτη μιας ταβέρνας στο Μεταξουργείο, έναν συνταξιούχο ράφτη, ή έναν οικοδόμο κι έναν μετανάστη που συναντιούνται στο καφενείο. Το Παράθυρο καταγράφει μια διαφορετική ιστορία, αυτή του νεκρού χρόνου που δεν περνά. Μέσα από την παρουσία μιας γυναίκας καθισμένης σε ένα δωμάτιο, το έργο υπενθυμίζει τη σημασία της σιωπής και της μη δράσης ως μη καταγεγραμμένης ιστορίας. Στο Στόμα αντιπαραβάλλονται εικόνες αρχειακού υλικού από παρελάσεις και επίσημους εθνικούς εορτασμούς, με θραύσματα κειμένου γραμμένου από την ίδια. Εδώ η Στεφανή συσχετίζει με ανατρεπτικό τρόπο τον ιδιωτικό με τον δημόσιο λόγο. Όλοι μαζί και ο καθένας χωριστά οι ήρωες της Εύας Στεφανή, σαν μυθοπλαστικές σελίδες ημερολογίου συμπυκνώνουν, χωρίς να το επιδιώκουν, την ανθρώπινη συνθήκη στην ουσία της, γράφοντας μια ανεπίσημη ιστορία.

 

Οι φωνές των ηρώων του Πάνου Χαραλάμπους φτάνουν σε εμάς μέσα από μια παράδοξη συλλογή δίσκων βινυλίου, την οποία χτίζει με συνέπεια από τη δεκαετία του ’80. Συνδέοντας τις εγκαταστάσεις με ηχητικές επιτελέσεις, ο Χαραλάμπους επαναφέρει ξεχασμένες ή άγνωστες φωνές, συχνά αλλοιώνοντας και ανασυνθέτοντάς τες μέσα από το ιδιοσυγκρασιακό παίξιμο των βινυλίων του, χρησιμοποιώντας νύχια αετού, αγκάθια ρόδου, αιχμές φύλλων του φυτού αθάνατος. Το νέο του έργο Ένας αητός καθότανε, μια μεγάλη γυάλινη εγκατάσταση που αποτελείται από 20.000 ποτήρια, καλύπτει το πάτωμα του ελληνικού περιπτέρου. Πάνω της στήνεται ένας εκστατικός «υπερηχητικός» χορός, μια περιδίνηση «βαθιάς ακρόασης». Ο επισκέπτης καλείται να περπατήσει στη διάφανη σκηνή και να αφήσει –σαν απόνερα– τη δική του ηχώ, το δικό του ίχνος στο παρόν. Δύο παλιές ηχογραφήσεις από τη συλλογή του καλλιτέχνη συνοδεύουν τον ήχο που βγάζουν τα ποτήρια, μετατρέποντας τον ακροατή-θεατή σε «θιασώτη». Η πολυαισθητηριακή εγκατάσταση του Χαραλάμπους αποτελεί μια ελεγεία στο περιφρονημένο σώμα, έναν ύμνο στο έντονο διονυσιακό στοιχείο του λαϊκού χορού, που κινείται στις παρυφές της ιστορίας.

 

 

Η ευθύνη για την υλοποίηση της εθνικής εκπροσώπησης, με την ιδιότητα του Επιτρόπου, έχει ανατεθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού στον νεοσύστατο Μητροπολιτικό Οργανισμό Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMus). Τον ρόλο της εθνικής επιτρόπου τον έχει αναλάβει η Συραγώ Τσιάρα, αναπληρώτρια διευθύντρια του MOMus-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και του MOMus-Πειραματικού Κέντρου Τεχνών. H έκθεση χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.

 

Το Onassis Culture είναι ο βασικός υποστηρικτής της ελληνικής συμμετοχής, που επίσης στηρίζεται από τον Οργανισμό Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ, τον ΕΟΤ, και την Aegean ως επίσημου χορηγού αερομεταφορών. Χορηγός επικοινωνίας ΕΡΤ.

FLOORPLAN DIAGRAM.jpg

1 

Ζάφος Ξαγοράρης

Η παραχώρηση, 2019

Υπαίθρια εγκατάσταση (ανακατασκευή και τοποθέτηση πύλης της Μακρονήσου στην είσοδο του ελληνικού περιπτέρου με τη βοήθεια σφιγκτήρων), διαστάσεις μεταβλητές (σχεδιασμός συστήματος σφιγκτήρων Ζάφος Ξαγοράρης και Κατερίνα Στεφανιδάκη)

 

2

Εύα Στεφανή

Παράθυρο (από το έργο Ανάγλυφα), 2019

Ψηφιακό βίντεο, έγχρωμο, χωρίς ήχο, 2΄

3 

Εύα Στεφανή

Μόνο άνδρες (από το έργο Ανάγλυφα), 2019

16 mm, Hi8, VHS-C, HDV, έγχρωμο, με ήχο, 70΄

4 

Εύα Στεφανή

Στόμα (από το έργο Ανάγλυφα), 2019

Αρχειακό υλικό και κείμενο, ασπρόμαυρο, χωρίς ήχο, 3,5΄

 5 

Ζάφος Ξαγοράρης

Η παραχώρηση, 2019

Εγκατάσταση, διαστάσεις μεταβλητές, αρχειακό υλικό και διπλό κτίριο το οποίο προκύπτει από την ένωση της Ακρόπολης της Μακρονήσου με το ελληνικό περίπτερο (σχεδιασμός προθήκης: Κατερίνα Στεφανιδάκη)

Η εγκατάσταση αποτελείται από τρισδιάστατη απεικόνιση διπλού κτιρίου και προθήκη με αρχειακό υλικό από το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, τα Ιστορικά Αρχεία της Μπιενάλε της Βενετίας, τα αρχεία του Μουσείου Solomon R. Guggenheim και της Συλλογής Peggy Guggenheim στη Βενετία.

6

Πάνος Χαραλάμπους

Ένας αητός καθότανε, 2019

Εγκατάσταση μεταβλητών διαστάσεων, περφόρμανς

 

20.000 γυάλινα ποτήρια, μάρμαρο, 2 πικάπ, 6 μεγάφωνα, βαλσαμωμένος αετός, δίσκοι

Ηχητικό υλικό: «Το παιχνίδι σου σκληρό», με τον Τ. Καρναβά, ερασιτεχνική ηχογράφηση από πανηγύρι της Ακαρνανίας, Δεκαπενταύγουστος 1987

«Lamenti de Epiro I, II» του Demetrio Stratos, από τον δίσκο Metrodora (Cramps Records, 1976)

 

Το έργο συνοδεύεται από διπλό άλμπουμ βινυλίου περιορισμένης έκδοσης με ηχογραφήσεις που έχει συγκεντρώσει ο καλλιτέχνης (Rekem Records, 2019).